Arşive göre dağıtım yöntemleri: eşit mi, oransal mı?

Halka arzda payların yatırımcılara nasıl bölüştürüleceğini belirleyen dağıtım yöntemi, tahsisat sonucunu doğrudan şekillendirir. Arşivimizde 2024'ten bu yana verisi bulunan arzların dağılımı: 81 arzda bireysel yatırımcılara eşit, 5 arzda karma, 1 arzda tüm yatırımcılara eşit dağıtım. Eşit dağıtımın açık ara baskın olduğu bu tabloda, 2026 yılı da 30 eşit, 5 karma ve 1 tüm yatırımcılara eşit arzla aynı deseni sürdürüyor.

Dağıtım yöntemi neden önemlidir?

Talep toplama dönemi sona erdiğinde gelen taleplerin toplamı, arz edilen pay miktarını çoğu zaman aşar. Payların kimlere ve hangi kurala göre verileceğini belirleyen mekanizma işte bu noktada devreye girer: dağıtım yöntemi. Yöntem; bireysel yatırımcının eline geçecek lot sayısını, kurumsal kesimin payını ve kişi başı lot büyüklüğünü belirler. Bu yüzden tahsisat sonucunu okumadan önce yöntemin kendisini bilmek gerekir. Yöntem, arzın izahnamesinde duyurulur; talep toplama sırasında da başvuru ekranlarında görünür. Dağıtım yöntemi ile talep toplama dönemi aynı şey değildir: talep toplama, başvuruların toplandığı dönem; dağıtım ise bu başvuruların paya dönüştürüldüğü adımdır. İkisi peş peşe işler; sonuç, tahsisat duyurusuyla açıklanır.

Eşit dağıtım nasıl işler?

Eşit dağıtım, arz edilen payların talepte bulunan yatırımcılar arasında eşit tutarlarda bölüştürülmesidir. Mekanik olarak: bireysel kesime ayrılan pay tutarı, geçerli başvuru sayısına bölünür; çıkan kişi başı tutar herkese aynı şekilde verilir. Başvuru büyüklüğünün tahsisatı değiştirmemesi, yöntemin en belirgin özelliğidir. Katılım yüksek olduğunda kişi başına düşen tutar küçülür; katılım az olduğunda büyür. Bölme işleminde tam sayıya dönmeyen küsuratların nasıl dağıtılacağı da arzın tahsisat açıklamasında belirtilir. Eşit dağıtımda paylar lot bazında hesaplanır; kişi başına düşen lot sayısı, başvuru sayısına göre değişir. Sonuç açıklanırken genellikle hem kişi başı tutar hem de lot sayısı duyurulur.

Oransal dağıtım nasıl işler?

Oransal dağıtım, her yatırımcının talebinin toplam talep içindeki payına karşılık gelen miktarda pay almasıdır. Talep büyük olan başvuru sahibine daha fazla pay düşer; tahsisat, başvuru büyüklüğüyle ilişkilidir. Talebin arzı aştığı durumlarda oranlar aynı katsayıyla küçültülerek toplam, arz edilen tutara eşitlenir. Böylece dağıtılan toplam, her zaman arz edilen tutarla sınırlı kalır; hiçbir başvuru sahibine toplamın üzerinde pay verilmez. Oransal yöntem, yüksek başvurulu yatırımcılar için ayrı bir grup tanımlandığında farklı katsayılarla da uygulanabilir; grup tanımları ve oranlar tahsisat duyurusunda yazılır.

Karma dağıtım nasıl işler?

Karma dağıtım, iki yöntemin aynı arzda kullanılmasıdır. Tipik kurguda talebin bir bölümü eşit, kalanı oransal dağıtılır; örneğin bireysel başvurulara önce taban bir tahsisat verilir, artan paylar oransal adımda bölüştürülür. Hangi kesime hangi yöntemin uygulanacağı ve oranlar, arzın izahnamesinde ve tahsisat açıklamalarında yer alır; arzlar arasında farklılık gösterebilir. Karma yöntemin adımlarını tek tek okumak, hangi kesimin hangi kuraldan etkilendiğini anlamayı kolaylaştırır. Örneğin bir arzda bireysel talebe önce duyurulan taban bir tahsisat verilip kalan payların oransal bölüştürülmesi bir kurgudur; başka bir arzda eşit adım yalnız bireysel, oransal adım yalnız kurumsal kesime uygulanabilir. Tek bir karma formülü yoktur.

Arşiv ne gösteriyor?

Sitemizin arşivinde, dağıtım bilgisi bulunan arzlar üzerinden bakıldığında eşit dağıtımın baskın yöntem olduğu görülüyor:

Tablo, "verisi bulunan arzlar" kapsamını anlatır; dağıtım bilgisi kaydedilmemiş kayıtlar bu sayıma dahil değildir. Desen iki kesitte de aynıdır: eşit dağıtım açık ara ilk sırada, karma yöntem sınırlı sayıda, tüm yatırımcılara eşit dağıtım ise tek örnekte görülüyor. Karma dağıtım örneklerinin tamamı 2026 yılında işlem gören arzlarda kaydedilmiş görünüyor. Bu sayılar, Ekim 2026 itibarıyla kayıtlı dağılımı gösterir; eski dönem kayıtlarında dağıtım bilgisi daha seyrek bulunduğundan dönemler arası karşılaştırma temkinli okunmalıdır.

Yöntemler arasındaki farkı tek tabloda okumak

Tahsisat açıklaması okunurken nelere bakılır?

• Yöntemin adı: Açıklamada dağıtımın eşit mi, oransal mı yoksa karma mı olduğu açıkça yazılır.
• Kapsam: Yöntemin bireysel yatırımcılara mı, tüm yatırımcılara mı uygulandığı kontrol edilir.
• Gruplara ayrılan paylar: Bireysel, yüksek başvurulu ve kurumsal kesimlere ayrılan tutarların oranları okunur.
• Kişi başı sonuç: Katılımcı sayısı ile birlikte kişi başına düşen lot sayısına bakılır.

Açıklamada en sık atlanan satır küsurat dağıtımıdır; tam lota dönüşmeyen payların hangi kurala göre bölüştürüldüğü genellikle duyurunun sonunda belirtilir. Arşivdeki arzların dağıtım ve tahsisat bilgilerini halka arzlar sayfamızdan arz bazında inceleyebilirsiniz. Verilerin nasıl derlendiğini metodoloji sayfamızda açıklıyoruz.