Halka arz ve borsadan alım: işleyiş farkları

Halka arzda pay almak ile borsada pay almak aynı işlem değildir. Halka arzda önce talep toplama döneminde başvuru yapılır, sonra dağıtım sonucu beklenir; borsada ise doğrudan alış emri verilir. Bu yazı iki yolun işleyiş farklarını anlatır; "hangisi daha iyi" sorusuna cevap vermez.

Talep ile emir arasındaki fark ne?

Halka arzda yatırımcı, talep toplama döneminde arza aracılık eden kurumlar üzerinden başvuru yapar; başvurunun ne kadarının karşılanacağı dağıtım sonucunda belli olur. Talep dönemi boyunca başvuru şartları arzın izahnamesinde ve duyurularında açıklanır. Başvuru sırasında hesapta yeterli tutarın bulunması ve talebin arz duyurusundaki kurallara uygun iletilmesi gerekir; aksi durumda talep kayıt altına alınmayabilir. Borsa İstanbul'da ise alış emri işlem saatleri içinde sisteme iletilir ve uygun bir satış emriyle eşleştiği anda işlem gerçekleşir; bekleme söz konusu değildir. Kısaca: arzda önce başvuru, sonra sonuç; borsada doğrudan işlem.

Fiyat nasıl belirlenir?

Arzda fiyat, izahnameyle önceden ilan edilir; talep dönemi boyunca aynı fiyat geçerlidir. Arz fiyatının belirlenmesinde şirketin değerlemesi ve talep dönemindeki ilgi rol oynar. Borsada ise fiyat, alıcı ve satıcı emirlerinin eşleşmesiyle sürekli olarak oluşur; o anki alıcı ve satıcı dengesi etkilidir ve fiyat aynı gün içinde bile değişebilir. Bu yüzden arz fiyatı ile payın borsadaki ilk fiyatı aynı olmak zorunda değildir. Bu farkın sonucu olarak arzdan pay alan yatırımcı, yalnızca ilan edilen arz fiyatını bilerek başvurur; borsadan alım yapan ise emrini iletmeden önce o anki fiyat seviyesini görür. İki mekanizmanın farkı, fiyat bilgisinin ne zaman kesinleştiğinde kendini gösterir.

Ne kadar pay alınır?

Arzda talep edilen tutarın tamamının karşılanması söz konusu değildir; paylar tahsisat sonucuna göre dağıtılır ve hesaba geçen paylar lot cinsinden izlenir. Dağıtım yöntemi her arzda aynı olmayabilir; arz duyuruları hangi yöntemin uygulanacağını açıklar. Borsada ise alış emri, karşısında satış emri bulunduğu miktar kadar gerçekleşir. Borsada tam karşılanma da söz konusu olmayabilir: yüksek bir alış emri, karşısında yeterli satış emri yoksa kısmen gerçekleşebilir. İki yolda da nihai miktar, işlemin kendi kurallarına göre oluşur.

İşleyiş farkları tablosu

Aşağıdaki tablo iki yolun ana aşamalarını yan yana gösterir:

Zamanlama nasıl farklılaşır?

Arzda takvim adım adım işler: talep dönemi, dağıtım ve payların borsada işlem görmeye başlaması ayrı aşamalardır. Güncel talep ve işlem tarihlerini takvim sayfamızdan izleyebilirsiniz. Bu aşamaların her biri takvimde ayrı ayrı görünür; borsada ise böyle bir aşamalı takvim yoktur. Borsada ise süreç emrin iletildiği andan itibaren işler; payın işlem gördüğü seans içinde iletilen alış emri aynı işlem gününde sonuçlanabilir. Arzda talep dönemini kaçırmak ise o arza katılımı kaçırmak anlamına gelir. Talep döneminin uzunluğu her arzda farklı olabilir; süreler her arzın kendi duyurusunda ilan edilir.

Sık karıştırılan üç nokta

İki yol sıkça birbirinin yerine kullanılır; oysa aşamalar, fiyat bilgisi ve miktarın belirlenme biçimi farklıdır.

1. Talep başvurusu bir alış emri değildir; sonuç dağıtımla kesinleşir.
2. Arz fiyatı ile borsadaki ilk fiyat farklı oluşabilir.
3. Borsada tahsisat yoktur; işlem, eşleşen emir miktarı kadardır.

Bu farkları bilmek, okuduğunuz bir halka arz duyurusunu doğru yorumlamanızı kolaylaştırır. Her iki yolun da kendi içinde avantajları ve sınırları vardır; bu yazı bunları karşılaştırmak yerine işleyişi açıklar. İşlem gören arzların seyri performans sayfamızda, tüm arzlar halka arz listemizde yer alır.