Borsa ve İşlem
Brüt Takas Nedir?
Kısaca
- Brüt takasta işlemler netleştirilmez; her işlem, kendi ödeme ve teslim yükümlülüğüyle ayrı ayrı sonuçlandırılır.
- Alış için tutarın, satış için payların önceden hesapta bulunması gerekir; bu, o paydaki işlem akışını farklılaştırır.
- Tedbir pay bazında uygulanır; uygulanacağı paylar ve kapsam, kararıyla duyurulur.
Ayrıntı
Brüt takas, Borsa İstanbul'un belirli paylarda uyguladığı işlem tedbirlerinden biridir. Normal takasta, aynı gün içindeki alış ve satış işlemleri netleştirilerek tek bir ödeme ve teslim yükümlülüğü oluşur. Brüt takas uygulanan paylarda işlemler netleştirilmez; her alışın tutarı ayrıca, her satışın pay teslimi ayrıca gerçekleştirilir.
Uygulamada bu, alım emri için gerekli tutarın ve satım emri için gerekli payların emir öncesinde hesapta bulundurulması zorunluluğuna yol açar. Gün içinde edinilen payların aynı gün satılabilmesi gibi netleştirmeye dayalı işleyişler bu paylarda mümkün olmaz.
Tedbirin hangi paylara uygulanacağı ve kapsamı, Borsa İstanbul tarafından yürürlükteki düzenlemeye göre belirlenir; kararlar KAP üzerinden duyurulur. Tedbir kararında uygulamanın kapsamı ve başlangıcı ayrıca belirtilir. Tedbirli payın takas işlemleri Takasbank üzerinden yürütülür. Netleştirme yapılmaması, işlemlerin takas akışı içinde ayrı kalemler olarak sonuçlandırılması anlamına gelir. Güncel tedbir durumu, Borsa İstanbul ve KAP duyurularından takip edilebilir.
Neyi ifade eder, neyi etmez?
İfade eder
- Brüt takas, özellikle olağandışı fiyat hareketleri görülen paylarda işlemlerin netleştirilmeden takas edilmesini sağlayan tedbir türüdür. Yatırımcı, aldığı payların teslimini ve sattığı payların bedelini ayrı işlemler olarak takip eder.
İfade etmez
- Brüt takas, payın işlem görmesinin durdurulması değildir; pay işlem görmeye devam eder, takas biçimi değişir.
- Tedbir, payın niteliği veya şirketin mali durumu hakkında bir derecelendirme değildir; piyasa işleyişine yönelik bir uygulamadır.
Sık karıştırılanlar
Brüt takas ve normal takas
Normal takasta gün içi işlemler netleştirilir; brüt takasta her işlem ayrı ayrı ödenir ve teslim edilir.
Brüt takas ve VBTS
VBTS, fiyat hareketliliği öne çıkan paylar için tedbir kararlarının verildiği sistemdir; brüt takas ise bu sistem kapsamında uygulanabilen tedbir türlerinden yalnızca biridir.
Brüt takas ve kredili işlem
Kredili işlem, ödünç kaynakla pay edinilmesidir; brüt takas ise ödeme ve teslimin netleştirilmeden yapıldığı takas biçimidir. Bir payda ikisinin birlikte uygulanıp uygulanmayacağı ilgili tedbir kararında belirtilir.
İlgili terimler
Sık sorulan sorular
Brüt takas hangi paylara uygulanır?
Uygulama pay bazındadır; hangi paylara uygulanacağı Borsa İstanbul kararıyla belirlenir ve KAP'ta duyurulur.
Brüt takas süresince pay satılabilir mi?
Pay işlem görmeye devam eder; satış için gerekli payların hesapta bulunması gibi takas koşulları uygulanır.
Brüt takasın süresi ne kadardır?
Süre, Borsa İstanbul'un ilgili kararında belirtilir; tedbirin devamı veya kaldırılması yine duyurularla açıklanır.